„Od siedmiu lat was tutaj znoszę! Ale w moim domu to ja ustalam zasady!” Oksana odstawiła chochlę z zupą na podstawkę obok kuchenki i odwróciła się. W drzwiach kuchni stała jej teściowa, Walentyna Jegorowna, elegancko ubrana na tę okazję.
Przy kołnierzyku swojej wykwintnej bluzki miała przypiętą emaliowaną broszkę w kształcie ważki. Była niedziela — dzień, w którym mieli przyjąć gości na obiedzie. W salonie odwiedzający siedzieli już przy dużym stole.
„Zupa wystygnie, Walentyno Jegorowna” — powiedziała spokojnie Oksana. „Podać ją?”
„Tak, tak, podaj! Ale nie nalewaj zbyt pełnych talerzy. To mój świąteczny obrus i nie chcę, żebyś go pobrudziła!”
Oksana ponownie odwróciła się do kuchenki.
Po siedmiu latach znała ten dom w najmniejszym szczególe. Wiedziała dokładnie, jaka temperatura zupy odpowiadała jej teściowej: wystarczająco ciepła, żeby smakowała przyjemnie, ale nie tak gorąca, by poparzyć język.
Nauczyła się wszystkich zasad.
Była jednak jedna rzecz, której nigdy nie potrafiła się nauczyć — milczeć, gdy ją upokarzano.
Przy stole siedziała już siostra Walentyny, Ninela, z mężem, sąsiadka z niższego piętra oraz Anatolij — syn Walentyny i mąż Oksany.
Siedział na honorowym miejscu, w nowej koszuli, uważnie oglądając etykietę butelki wody mineralnej, jakby właśnie tam ukryta była tajemnica wszechświata.
„Tolia, pomożesz mi pokroić chleb?” — zapytała Oksana z kuchni.
„Niech odpocznie” — natychmiast przerwała jej Walentyna. „Pracował cały tydzień. Ty jesteś młodsza, możesz to zrobić.”
Anatolij uśmiechnął się z wdzięcznością i dalej patrzył na butelkę.
Kiedy kroiła chleb, Oksana zaczęła liczyć.
To stało się jej codziennością: liczenie.
Od pierwszego dnia to ona opłacała rachunki za mieszkanie. Kupowała jedzenie. Zapłaciła nawet za remont dwóch pokoi — sypialni i salonu, w którym teraz goście podziwiali świeżo pomalowane ściany.
Trzy lata wcześniej zarobiła sto osiemdziesiąt tysięcy rubli, pracując dodatkowo na dwóch etatach.
Wtedy teściowa powiedziała tylko:
„Przynajmniej do czegoś się przydajesz.”
„Jedzcie, jedzcie spokojnie!” — mówiła Walentyna, chodząc wokół stołu. „Ninela, chcesz dokładkę? Wszystko dźwigam na swoich barkach. Moja emerytura jest mała, a rodzina duża.”
Oksana postawiła wazę z zupą na stole i usiadła na swoim zwykłym miejscu — na końcu stołu, naprzeciwko Anatolija.
Ninela spróbowała zupy i z aprobatą skinęła głową.
„Jest pyszna. Walia, w końcu nauczyłaś się gotować.”
„Nie ja” — powiedziała Walentyna, wskazując na Oksanę, jakby mówiła o jakimś przedmiocie. „Ona to zrobiła. Przynajmniej to potrafi. Poza tym od siedmiu lat żyję na własny koszt i nawet jednego dziękuję nie usłyszałam.”
Przy stole zapadła cisza.
Sąsiadka powoli sięgnęła po sól.
„Na własny koszt…” — powtórzyła cicho Oksana.
„A jak mam to nazwać?” — podniosła głos Walentyna, zwracając się do gości, jakby szukała świadków. „Popatrzcie na nią!
Przez siedem lat ich utrzymywałam! Mają dach nad głową tylko dzięki mnie! W moim domu to ja ustalam zasady! A ona jeszcze śmie patrzeć mi w oczy!”
Anatolij tylko na chwilę podniósł wzrok.
Pan domu, który przez cały obiad udawał, że go nie ma, znów przyjął rolę spokojnego mężczyzny, który po prostu je swoją zupę.
„Mamo, nie przy gościach…” — mruknął.
„A dlaczego nie? Prawdę można powiedzieć wszędzie!” — odpowiedziała teściowa.
Broszka w kształcie ważki lekko zadrżała na jej piersi.
„Oksano, zapamiętaj: mój dom, moje zasady. Nie podoba ci się? Drzwi są tam! Ale dokąd pójdziecie? Nic nie macie. Ani domu, ani majątku. Przez siedem lat nawet dzieci nie potrafiliście mieć. Tylko praca i jeszcze raz praca!”
Oksana powoli odłożyła łyżkę obok talerza.
„Dzieci…” — powiedziała cicho.
„Tak, dzieci!” — kontynuowała triumfalnie Walentyna. „Niedługo skończysz czterdzieści sześć lat i nadal niczego nie masz. Inne kobiety w twoim wieku patrzą już na swoje wnuki, a ty…”
Oksana spojrzała na nią w milczeniu.
Potem odsunęła krzesło, wstała i wyszła z pokoju.
Goście spojrzeli na siebie zakłopotani.
Walentyna uśmiechnęła się z satysfakcją, przekonana, że Oksana uciekła, bo nie miała nic do powiedzenia.
Jednak po chwili Oksana wróciła.
W ręku trzymała cienką teczkę z dokumentami.
Położyła ją obok wazy z zupą, powoli otworzyła i spojrzała na wszystkich.
„Co to jest?” — zapytała podejrzliwie Walentyna.
„Zgoda na kredyt hipoteczny” — odpowiedziała spokojnie Oksana. „Dwupokojowe mieszkanie w nowym bloku przy ulicy Ternowskiej. Pierwszą ratę wpłaciłam w zeszłym tygodniu. Za miesiąc dostaniemy klucze.”
W pokoju zapadła całkowita cisza.
Ninela powoli odłożyła widelec.
„Wyprowadzamy się pierwszego dnia miesiąca” — kontynuowała Oksana tym samym spokojnym tonem, którym wcześniej prosiła o pomoc przy krojeniu chleba.
„A od tego dnia sama będzie pani płacić za prąd, wodę i wszystkie pozostałe rachunki, Walentyno Jegorowna. Pani dom oznacza również pani wydatki.”
„Ale ja… jak to…” — zaczęła się jąkać teściowa. „Osiem tysięcy rubli?! Co miesiąc?!”
„W zeszłym miesiącu było osiem tysięcy dwieście. Podrożało ogrzewanie” — powiedziała Oksana, wyjmując z teczki stos uporządkowanych rachunków. „Tutaj są wszystkie rachunki z ostatnich siedmiu lat. Wszystkie zostały opłacone. Proszę spojrzeć na nazwisko płatnika. Zawsze jest takie samo. Pani nazwisko nie pojawia się ani razu.”
Położyła rachunki na stole.
Walentyna wyciągnęła rękę, ale nie po dokumenty.
Chwyciła oparcie krzesła i powoli usiadła.
„Zrobiłaś to specjalnie! Przy wszystkich!” — wydusiła.
„Nie” — odpowiedziała Oksana. „To pani zaczęła przy wszystkich. Ja tylko dokończyłam.”
Sąsiadka szybko wstała. Och, Walentyno, muszę już iść. Zapomniałam czegoś na kuchence. Dziękuję za obiad.”
Ninela również wstała.
„Chodź, Gena, my też pójdziemy.”
Jej mąż, który przez cały czas milczał, tylko skinął głową.
Przy drzwiach odwrócił się do Walentyny i powiedział cicho:
„To nie ty płaciłaś rachunki, Walu. Dobrze pamiętam. Zawsze chwaliłaś się, że twoja synowa zajmuje się wszystkim.”
Potem wyszedł.
Anatolij został na swoim miejscu, ściskając butelkę wody.
„Wiedziałeś” — powiedziała Oksana.
To nie było pytanie.
„Oksana, ja… moja mama… myślałem, że to samo się jakoś rozwiąże” — wyjąkał.
„Rozwiązało się” — odpowiedziała. „Za miesiąc.”
Wzięła teczkę ze stołu.
Teściowa została sama, patrząc na zimną już zupę. Tego dnia nie powiedziała już ani słowa o tym, że to ona rzekomo „utrzymywała rodzinę swojego syna”.
Następny miesiąc minął w niezwykłej ciszy.
Drugiego dnia Walentyna spróbowała innej taktyki. „Oksanochko, moja córko, dlaczego wyprowadzacie się tak nagle? Moje serce tego nie wytrzyma! Zostanę sama, stara i chora! Kto poda mi szklankę wody?”
„Może pani poprosić o pomoc społeczną” — odpowiedziała Oksana, nie odrywając wzroku od pudełek przeprowadzkowych. „Albo Anatolij może panią odwiedzać. W końcu to pani ukochany syn.”
Ton teściowej natychmiast się zmienił.
„Tolia! Słyszysz, jak ona mówi do twojej matki?! Wpuściłam do domu żmiję! A remont?! Kto położył tapety? Ty? Zabierzesz je do nowego domu?”
„Tapety zostają tutaj” — powiedziała Oksana. „Niech pani z nich korzysta. Za darmo.”
Walentyna zatrzasnęła drzwi tak mocno, że szklanki w szafce zadrżały.
Tydzień przed przeprowadzką Oksana przypadkiem usłyszała, jak teściowa rozmawia przez telefon z przyjaciółką. Rozmowa była na głośniku.
„Ja wszystko zrobiłam sama, Liusiu! Rachunki, jedzenie! A teraz ci niewdzięcznicy mnie zostawiają! To ja zrobiłam remont, to ja położyłam te piękne fińskie tapety!”
Oksana weszła do kuchni, wzięła swoją filiżankę z parapetu i spojrzała na teściową. „Fińskie tapety kosztowały dwieście osiemdziesiąt rubli za rolkę” — powiedziała spokojnie, wystarczająco głośno, by było ją słychać również przez telefon. „Ja je kupiłam. Ja je położyłam. Jeśli trzeba, mogę znaleźć rachunek.”
Potem wyszła.
Pierwszego dnia miesiąca wyprowadzili się dokładnie tak, jak zapowiedziała. Nowe mieszkanie było gotowe.
Po raz pierwszy od wielu lat Oksana naprawdę miała własny dom.
Dom, w którym w końcu to ona ustalała zasady.