Słowo airplane pochodzi od francuskiego określenia aéroplane (aéro – „powietrze”, plane – „płaski”) i odnosi się do klasy statków powietrznych cięższych od powietrza, zaprojektowanych do lotu w atmosferze. Ruch samolotu zapewnia napęd wytwarzający siłę ciągu, natomiast siłę nośną generują nieruchome skrzydła.
To właśnie sztywne skrzydła odróżniają samoloty od ornithopterów (machających skrzydłami) oraz śmigłowców, a obecność napędu oddziela je od szybowców i statków powietrznych napędzanych siłą mięśni.
W przeciwieństwie do sterowców i balonów, samoloty wytwarzają siłę nośną na drodze aerodynamicznej, a nie aerostatycznej. We współczesnej technice lotniczej istnieją również konstrukcje o zmiennej geometrii skrzydeł lub z ruchomymi skrzydłami. Do XIX wieku termin „aeroplan” w języku rosyjskim miał kilka różnych znaczeń.
Na przykład w słowniku W. P. Burnaszewa z lat 1843–1844 aeroplan został zdefiniowany jako: „w warsztacie tkackim aeroplan to krosno, które nie jest obsługiwane ręcznie, lecz za pomocą mechanizmu napędowego”.