Autora opowiadań nazywamy nowelistą, natomiast zbiór takich utworów to tom opowiadań, obejmujący krótsze formy prozy artystycznej. Warto podkreślić, że opowiadania nie należy mylić z angielskim słowem „novel”, które w nowoczesnym znaczeniu oznacza powieść.
Korzenie noweli sięgają tradycji ludowych i ustnie przekazywanych opowieści, takich jak legendy, alegorie dydaktyczne czy przypowieści.
W przeciwieństwie do bardziej rozbudowanej powieści, nowela koncentruje się na niewielkiej liczbie bohaterów i jednym – rzadziej kilku – wątkach fabularnych, zwykle skupionych wokół głównego problemu.
Opowiadania tego samego autora często tworzą cykle. Zgodnie z tradycją literacką, utwory te najpierw publikowano w czasopismach lub magazynach, a dopiero później gromadzono w tomach obejmujących dzieła z danego okresu.
Klasyczna struktura opowiadania składa się zazwyczaj z trzech części: wprowadzenia, punktu kulminacyjnego i rozwiązania, choć dotyczy to głównie tradycyjnych form.
Już na początku XIX wieku pisarze romantyczni szczególnie cenili jeden z kluczowych elementów opowiadania – nieoczekiwany, „jastrzębi” zwrot akcji, tzw. pointe. Odpowiada on momentowi rozpoznania, czyli perypetii, opisanej w Poetyce Arystotelesa.